Nappar ei fjør frå brystet. Og skriv. Poesi av Marit O Kaldhol I

Intervjua av Araceli Gutiérrez Olivares

Å nærme meg poesien til Marit O Kaldhol har vore ei initierande oppleving innanfor den samtidslitterære verda i Noreg. Kaldhol opnar sjenerøst døra til sitt poetiske univers; slik openheit fortener å bli møtt med ei omsetjing som held same høge nivå. Det tenkjer eg, kvar gong eg minnest korleis eg møtte Marit.

     Det var denne hausten, nett då den tospråklege boka mi Iseldfugl – på spansk og nynorsk – kom ut, at eg fekk privilegiet å oppdage verket hennar. Frå det første diktet kjende eg at poesien hennar spring ut frå sjølve kroppen, frå det sansande, frå eit levande stoff som andar i kvar einaste linje. Kaldhol opnar boka alt skal sjå ut som fløyel med dette diktet:

ei er for svart

i blikket. ho står

i fjellsko, vil ikkje danse flat

tango. ho opnar vengene, der

er ei uskriven bok.

nappar ei fjør

frå brystet. og skriv

     Det gjorde djupt inntrykk på meg. Den poetiske røysta viser oss kva det tyder å leve poesien frå sjølve innmaten – som ei fysisk og åndeleg rørsle på same tid. Eg har hatt den store gleda av å omsetje det saman med Marit, og nett difor talar eg om ei initierande oppleving: eg har kjent meg følgd av forfattaren, som eg hyser djup respekt og beundring for.

     Ut frå denne poetiske samtalen vaks det fram ein vidare dialog om livsverket hennar, synet hennar på språket og måten ho forstår stilla, naturen og den litterære skapinga på. Marit O Kaldhol har velvillig gjeve meg dette intervjuet, der ho deler nokre refleksjonar om skrivinga si.

Marit, kan du fortelje oss om det første diktet du skreiv eller las, som rørte deg djupt?

     Då eg lærte å skrive som barn, fann eg glede i å skape eigne formuleringar. I 10-12-årsalderen noterte eg impresjonar som etter kvart utvikla seg til poesi. Dei tidlege skrivebøkene finst ikkje lenger, men eg tenker på dei som steg på vegen mot ei modnare skriveliv. Som ung var det særleg Tarjei Vesaas sine dikt eg levde med. Vesaas viser djupe samband mellom natur og menneske på ein måte som enno tiltaler meg. Seinare har eg lært at det poetiske er ein kvalitet som kan finnast også i prosaiske sjangrar, og som eg sjølv kan bruke når eg t.d. skriv forteljingar.

Eg er samd med deg, Marit: poesien til Tarjei Vesaas har den reinvaska djupna som bind mennesket til dei djupaste rytmane i naturen. Også i meg har verket hans sett varige spor. Kva tyder stilla for deg?

     Stilla som fysisk realitet finst eigentleg ikkje. Kanskje bruker vi uttrykket når vi opplever at svært få lydar når fram til oss? Eller kanskje om ein tilstand der vi innstiller oss på å lytte? Lytting er for meg ei haldning, ein måte å opne for sanseinntrykk som kjem utanfrå, og for reaksjonar som oppstår inne i meg. I slike situasjonar oppstår ein kommunikasjon mellom omverda og meg – og den søker eg. I den stilla kan observasjonar bli meir presise, og i forlenginga av persepsjonane kan eg finne ord og formuleringar for det eg erfarer. Slik set ‘stilla’ i gang ein prosess som også kan handle om skriving.

Den måten du forstår stilla på – som ei bru mellom verda og ordet – får meg til å tenkje på røtene til all poetisk skaparkraft. Ut frå den indre og ytre lyttinga veks det fram eit spørsmål om stemmene som har følgd deg i den prosessen, om lesingane som har sett spor i verket ditt. Kva er dei viktigaste litterære påverknadene dine? Kan du fortelje litt om dei latinamerikanske innverknadene i arbeidet ditt?

     Gjennom fleire tiår som skrivande menneske har naturleg nok påverknadene veksla. Stil og form som utfordrar konvensjonell forståing av realistiske rammer, som absurd og surrealistisk litteratur, har tiltrekt meg – dei utvidar rommet for korleis det er muleg å skrive. Via Federico García Lorca kom eg til litterære stemmer på det Sør-Amerikanske kontinentet, inkludert Mellom-Amerika og México. Både svært kjente og fleire mindre kjente forfattarar har eg hatt stor glede og inspirasjon av å lese, og både poetar og prosaistar. Om eg må nemne eitt namn, blir det Julio Cortázar – men det finst så mange! Ikkje minst gode kvinne-poetar som også er publiserte på norsk.

Å samtale med Marit O Kaldhol er å tre inn i ein poetikk der tilbakehaldenheit blir til openberring. Orda hennar – presise, lysande, nesten gjennomsiktige – minner oss om at poesien kan seie mykje ut frå stilla, og at det i det minste rommet finst plass til kroppen, naturen og kjensla. Verket hennar, som spring ut av ein nordisk tradisjon der nøkternskap og lytting blir sett høgt, vender seg likevel mot andre himmelretningar: mot sørlege klangar, mot dialogen med latinamerikanske røyster, mot tanken om at poesien er eit felles landskap der språka kjenner att kvarandre og møtest i eit stille famntak. Marit Kaldhol skriv som den som ser verda med age og undring. Å omsetje og lese henne er òg å lære seg å sjå på nytt.